Jeroen Heijneman en Lianda Leeggangers
Barst Scenario Analyse uit zijn voegen? Banken hebben beslissingskracht nodig
Introductie
Recente publicaties over financiële stabiliteit in heel Europa wijzen op een duidelijke verschuiving in de aard van de risico’s. De ECB benadrukt in haar meest recente financiële stabiliteitsrapport voor 2026 dat de eurozone nu is blootgesteld aan “acute geopolitieke risico’s”, in combinatie met energieschokken, handelsfragmentatie en cyberdreigingen. Deze factoren samen creëren een complexere en onzekere omgeving.
Bronnen: Caldara and Iacoviello (2022), Fernández-Villaverde (2024), CSIS (2026). Geopolitical Risk Index (GRI) and Global Trade Fragmentation (GTF) is shown on a quarterly basis. Geopolitical Risk Index is 90-day moving average.
Op vergelijkbare wijze benadrukt CPB (2026) dat geopolitieke spanningen zich via meerdere kanalen tegelijk verspreiden, namelijk via marktvolatiliteit, kredietrisico en cyberdreigingen, in plaats van via geïsoleerde paden. DNB (2026) typeert het huidige regime verder als een regime waarin “nieuwe schokken elkaar snel opvolgen” en de onzekerheid historisch hoge niveaus bereikt, wat de noodzaak van robuuste scenarioanalyses en stresstests onderstreept.
Een opvallende bijkomende observatie is het contrast tussen macro-economische onzekerheid en marktgedrag. De financiële markten blijven relatief stabiel ondanks het verhoogde risico, wat erop wijst dat neerwaartse risico’s mogelijk nog niet volledig zijn geprijsd en dat een abrupte herwaardering een plausibel scenario blijft.
Samengevat geven toezichthouders hiermee effectief het volgende signaal af:
- De risico’s zijn breed werken via meerdere kanalen en versterken elkaar.
- De transmissie is sneller en minder voorspelbaar.
- Delen van het systeem zijn minder transparant (bijvoorbeeld particuliere kredietverlening, AI-financiering).
Dit creëert een structurele spanning met scenario- en modelleringskaders die zijn ontworpen voor tragere, meer lineaire en beter waarneembare risicodynamiek. De implicatie is niet dat scenarioanalyse achterhaald raakt. Maar dat, traditionele, op compliance gerichte benaderingen, vaak georganiseerd rond afzonderlijke risicofuncties, hebben steeds meer moeite om gelijke tred te houden met hoe risico’s zich tegenwoordig gedragen. Delen van het systeem zijn minder transparant (bijv. private kredietverlening, AI-financiering).
Wat is er veranderd
Ten eerste raken risico’s steeds meer met elkaar verweven. Geopolitieke spanningen, energieschokken, dynamiek op de financiële markten en technologische ontwikkelingen versterken elkaar in toenemende mate via meerdere transmissiekanalen.
Ten tweede is de snelheid waarmee veranderingen plaatsvinden aanzienlijk toegenomen. Financiële omstandigheden kunnen binnen korte tijd verkrappen of herprijzen, terwijl scenarioanalyses vaak nog steeds in jaarlijkse cycli plaatsvinden. DNB (2026) benadrukt dat schokken elkaar nu “snel opvolgen”, wat de noodzaak van een snellere analyse onderstreept.
Ten derde nemen de verwachtingen van toezichthouders toe. De focus verschuift van de vraag of scenario’s bestaan naar de vraag of ze op zinvolle wijze bijdragen aan de besluitvorming op het gebied van kapitaal, liquiditeit, risicobereidheid en portefeuillebeheer.
Tegen deze achtergrond is de kernuitdaging niet langer het produceren van meer scenario’s en verhalen. Het gaat erom ervoor te zorgen dat scenario’s relevant, coherent, consistent en op een zinvolle manier gekwantificeerd blijven, en bruikbaar zijn bij het nemen van beslissingen.
Waar breekt scenario analyse vandaag
In de praktijk komen tijdens gesprekken met financiële en risicomanagementprofessionals vier terugkerende fouten naar voren.
1. Gaten in bestuur en sturing
Van instellingen wordt steeds vaker verwacht dat ze blijk geven van helder bestuur over aannames, deskundig oordeel en beperkingen van modellen, inclusief bewijs van effectieve tegenspraak en escalatie. Toch leiden scenario-uitkomsten vaak niet tot concrete stuurbeslissingen:
- Banken kunnen klimaatscenario’s uitvoeren voor ICAAP, maar de limieten voor sectorconcentratie of de drempelwaarden voor portefeuillesturing blijven ongewijzigd.
- Er worden transitieverhalen ontwikkeld, maar de kapitaalgevoeligheid en de winstvolatiliteit worden niet dienovereenkomstig bijgesteld.
- Er bestaan scenario’s op groepsniveau, terwijl lokale dochterondernemingen moeite hebben om de relevantie voor hun eigen balansen en SREP-besprekingen aan te tonen.
Een belangrijke factor is dat overkoepelende risico’s consistentie vereisen op het gebied van krediet-, markt-, liquiditeits- en operationeel risico, terwijl expertise en governance georganiseerd blijven langs dezelfde risicolijnen. Dit maakt het moeilijk om bedrijfsbrede, intern consistente stresstestresultaten te produceren, en nog lastiger om deze te koppelen aan duidelijke managementacties.
Het gevolg is een aanhoudende kloof tussen analyse en sturing.
2. Snelheid en beperkingen van het werkingsmodel
Scenarioanalyses zijn vaak traag en te specifiek afgestemd op de omgeving die ze proberen te beoordelen. In veel instellingen:
- Is de uitvoering van het scenario afhankelijk van handmatige processen en gefragmenteerde tools.
- Worden resultaten gegenereerd door middel van complexe, eenmalige analyses.
- Is hergebruik in regelgevings- en beheersituaties beperkt.
Dit brengt een praktische uitdaging met zich mee:
Hoe kunnen banken op een herhaalbare, schaalbare en ongecompliceerde manier scenario-effecten genereren?
Wanneer de uitvoering het knelpunt wordt, neemt de frequentie af, terwijl de marktomstandigheden zich snel ontwikkelen. Dit is met name problematisch in een omgeving waar de financiële voorwaarden snel kunnen verslechteren na schokken, zoals stijgende energieprijzen of geopolitieke escalatie.
In de praktijk komen tijdens gesprekken met financiële en risicomanagementprofessionals vier terugkerende fouten naar voren.
3. Zwakke punten in data en lineage.
De geloofwaardigheid bij toezichthouders hangt minder af van de complexiteit van het model en meer van het vermogen om aannames, bestuurlijke keuzes en managementacties coherent uit te leggen. Echter:
- Datafundamenten zijn vaak gefragmenteerd.
- Belangrijke gegevens (bijv. sectorgegevens, geolocatie, blootstelling aan niet-bancaire activa, energieprestaties) zijn nog onvolledig.
- De beslissing over dataherkomst is niet altijd duidelijk.
Deze problemen worden duidelijker naarmate het risico minder goed zichtbaar is. Zo ontbreekt het bijvoorbeeld vaak aan transparantie bij private kredietrisico’s en zijn de onderlinge verbanden onduidelijk.
Zonder duidelijke traceerbaarheid van aannames naar uitkomsten worden scenarioresultaten moeilijker te verdedigen en minder geloofwaardig voor besluitvorming. Lees meer over aanhoudende uitdagingen op het gebied van datamanagement in onze blog over BCBS239.
4. Methodologie en beperkingen van het modelrisico
Scenario-kwantificering mist vaak consistentie op het punt dat er het meest toe doet: aggregatie.
Hoewel individuele modellen robuust kunnen zijn, geldt in de praktijk:
- Krediet-, markt- en liquiditeitsmodellen werken met verschillende aannames en datasets.
- Effecten van de tweede ronde en feedbackloops worden slechts gedeeltelijk in kaart gebracht.
- De resultaten zijn lastig te verenigen in een samenhangend beeld van de gehele onderneming.
Dit leidt tot onvolledige kwantificering, inconsistenties tussen risicotypes en een beperkt vermogen om interacties tussen schokken vast te leggen. Analyses van de toezichthouder benadrukken steeds vaker dat onderling verbonden risico’s schokken in markten en instellingen kunnen versterken, wat de noodzaak van coherentie tussen modelleringsdomeinen onderstreept.
Dit moet niet worden opgevat als een pleidooi voor volledige kwantificering. Sommige risico’s zijn inherent onkwantificeerbaar. Het streven naar een schijnprecisie vergroot het risico dat onzekerheid wordt verhuld in plaats van beheerst.
Implicaties voor banks
De uitdaging ligt doorgaans niet in het ontbreken van scenario’s, maar in het waarborgen dat scenarioanalyses proportioneel, coherent gekwantificeerd, herhaalbaar en volledig geïntegreerd blijven in besluitvormingsprocessen.
Vijf implicaties springen eruit:
- Consistentie tussen risicotypes is belangrijker dan diepgang binnen individuele modellen. Risico’s die meerdere risico’s omvatten, vereisen afgestemde aannames en een coherente aggregatie.
- Herhaalbaarheid is belangrijker dan analytische verfijning. Scenario-processen moeten frequent uitvoerbaar zijn, niet alleen nauwkeurig.
- Uitputtende dekking is niet het juiste doel. De poging om elk opkomend risico te modelleren, leidt tot een gebrek aan focus en verhoogt het risico van het model.
- Een oordeel moet expliciet en verdedigbaar zijn, met name wanneer de gegevens onvolledig zijn of de risico’s onduidelijk zijn.
- Integratie in de besluitvorming is cruciaal. Zonder integratie blijven scenario’s louter artefacten vor compliance..
Scenario analyse heropbouwen
Scenarioanalyse moet evolueren van een periodieke analytische oefening naar een vaardigheid die geschikt is voor besluitvorming.
Dit impliceert drie verschuivingen. Ten eerste, van geïsoleerde analyses naar samenhang tussen verschillende risicotypen. Scenario’s moeten worden ontworpen op basis van consistente aannames en transmissiekanalen voor alle risicotypen.
Ten tweede, van maatwerkuitvoering naar herhaalbare operationele modellen. Scenariofunctionaliteiten moeten modulair en herbruikbaar zijn voor verschillende toepassingen, en ondersteund worden door een vereenvoudigde technologie stack.
Ten derde, van resultaten naar beslissingen. Scenario’s moeten expliciet richting geven aan kapitaal- en liquiditeitsbuffers, portefeuillesturing en risicobereidheid.
Het doel is niet om uitkomsten te voorspellen, maar om tijdige en verdedigbare beslissingen mogelijk te maken in onzekere omstandigheden.
Conclusie
Volatiliteit, opkomende risico’s en supervisie leggen de beperkingen van traditionele scenarioanalyses bloot. Het heropbouwen van scenarioanalyse tot een besluitvormingsinstrument is een voorwaarde voor verdedigbare uitkomsten van ICAAP, ILAAP en SREP, en voor effectieve sturing in onzekere tijden.
Een pragmatisch uitgangspunt is een gerichte diagnose: het beoordelen van de mogelijkheden van een scenario ten opzichte van de verwachtingen van de leidinggevende, het identificeren van prioritaire hiaten en het opstellen van een proportioneel stappenplan. Goed uitgevoerd, schept dit duidelijkheid over waar modellering essentieel is en waar gestructureerd oordeel meer waarde oplevert.
Dit vormt de basis voor eenvoudigere processen, snellere vernieuwingscycli van scenario’s, duurzamere gegevensherkomst en een sterkere integratie in de besluitvorming.
Hoe Kunnen Wij Helpen
Mount ondersteunt banken bij het opnieuw opbouwen van scenarioanalyse als een besluitvormingsinstrument door zich te richten op prioritering, expliciete beoordeling en de traceerbaarheid van beslissingen aan de hand van gegevens.
We beginnen met een gerichte diagnose die vaststelt waar scenario’s tekortschieten bij het nemen van beslissingen over kapitaal, liquiditeit en de balans, en die opkomende risico’s vertaalt naar financieel verantwoorde gevolgen die door de toezichthouder kunnen worden verdedigd. Waar specialistische modellering nodig is, coördineren we die. Waar dat niet nodig is, zorgen we ervoor dat de beoordeling expliciet, gestructureerd en toetsbaar is.
Neem gerust contact met ons op als u meer wilt weten.
Wil je meer weten?
We praten graag verder over hoe we jou kunnen helpen!